Żywienie w chorobach tarczycy

Tarczyca jest bardzo ważnym narządem, umiejscowionym w okolicy szyi. Chociaż jest niepozorna i niewielka, to od tego gruczołu zależy prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Czym charakteryzują się choroby tarczycy? Dlaczego zdrowa dieta w tych schorzeniach jest taka ważna? Na jakie składniki odżywcze zwrócić szczególną uwagę?

Poznaj ofertę cateringu Apet’eat

Tarczyca – trochę fizjologii

Tarczyca jest narządem odpowiedzialnym za regulację metabolizmu. Produkuje dwa hormony: tyroksynę i trójjodotyroninę, które regulują podstawową przemianę materii, termogenezę i wpływają na układ nerwowy oraz układ krążenia.

Nadmierna lub niedostateczna produkcja tych hormonów (odpowiednio: nadczynność oraz niedoczynność tarczycy) powoduje szereg zaburzeń w funkcjonowaniu organizmu. Choroby tarczycy mogą polegać także na jej powiększeniu, co powszechnie nazywamy „wolem tarczycy” lub na obecności tzw. „guzków” (wole guzkowe, guzowate). W ostatnich latach wzrosła także ilość osób borykających się z autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy, czyli Hashimoto.

Racjonalne żywienie w chorobach tarczycy

W większości aspektów, żywienie w chorobach tarczycy nie różni się od diety zdrowego człowieka. Zwraca się jedynie uwagę na niektóre składniki odżywcze, których spożycie powinniśmy zwiększyć lub zmniejszyć w tych schorzeniach.

Przede wszystkim w racjonalnej diecie zwraca się uwagę na eliminację słodyczy i słonych przekąsek, żywności wysokoprzetworzonej, produktów typu fast-food. Jadłospis powinien obfitować w warzywa i owoce, bogate w błonnik pokarmowy, pełnoziarniste produkty zbożowe, chude produkty mleczne oraz chude mięso, a także jaja oraz ryby. Ważna jest także odpowiednia aktywność fizyczna.

Odpowiednia dieta w niedoczynności tarczycy

Niedoczynność tarczycy jest to stan, w którym organizm produkuje niedostateczną ilość hormonów tego gruczołu. Do głównych objawów tej choroby zalicza się m.in.:

  • zwiększenie masy ciała,
  • męczliwość,
  • duszność wysiłkową,
  • zaparcia,
  • bóle stawów i mięśni,
  • osłabienie koncentracji,
  • obniżenie nastroju i myśli depresyjne.

Dlatego też w niedoczynności tarczycy szczególnie ważne są niektóre związki, które wpływają na kondycję psychiczną i fizyczną osoby chorej. Niezbędnym składnikiem dla prawidłowego funkcjonowania tarczycy jest zgromadzony w niej jod, z którego zbudowane są hormony tarczycy. Jego niedobór może doprowadzić do przerostu gruczołu i powstania wola, a także do zaburzeń płodności czy opóźnienia rozwoju umysłowego i fizycznego w okresie prenatalnym. Do głównych źródeł jodu zaliczamy ryby morskie oraz jodowaną sól kuchenną.

W niedoczynności tarczycy zwraca się również uwagę na eliminację produktów, zawierających tzw. substancje wolotwórcze (goitrogenne) oraz inne substancje antyodżywcze, które utrudniają wykorzystanie jodu z pożywienia, a tym samym – syntezę hormonów tarczycy. Należą do nich:

  • warzywa, takie jak: brukselka, kapusta, brokuły, kalafior, brukiew, rzepa, gorczyca, rzodkiewka i chrzan, które blokują wychwytywanie jodu przez tarczycę. Należy jednak pamiętać, że nie stwarzają one dużego zagrożenia dla osób z niedoczynnością, które przyjmują leki hormonalne. Zwraca się również uwagę, że warzywa te działają w niekorzystny sposób na tarczycę tylko w stanie surowym, natomiast obróbka termiczna dezaktywuje ich czynność wolotwórczą,
  • olej rzepakowy,
  • soja i produkty sojowe (np. tofu, mleko sojowe) – związki wolotwórcze, zawarte w soi nie są dezaktywowane podczas gotowania,
  • orzeszki ziemne, słodkie ziemniaki, szpinak, pędy bambusa.

W diecie osoby z niedoczynnością tarczycy istotne znaczenie ma odpowiednia podaż żelaza, magnezu, potasu, selenu i cynku. Szczególnie ważne w tej jednostce chorobowej jest żelazo oraz selen, które mogą wpływać na nieprawidłową przemianę hormonów tarczycy do ich aktywnych form.

Hashimoto – zapalenie tarczycy

W ostatnich latach wzrosła liczba osób, zmagających się z autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy, czyli Hashimoto. Choroba ta różni się od niedoczynności tarczycy, np. tym, że przyjmowanie preparatów farmakologicznych stanowi jedynie jeden z elementów leczenia tak skomplikowanej jednostki chorobowej. Pełna kuracja powinna być kompleksowa i obejmować także odpowiedni sposób żywienia.

W Hashimoto ponownie zwraca się uwagę na substancje antyodżywcze i goitrogenne (tak, jak w niedoczynności). Dodatkowo dieta powinna być niskotłuszczowa i bogata w błonnik pokarmowy (pochodzący z warzyw i owoców – najlepiej w postaci surowej). Dietetycy zalecają także zwrócenie uwagi na niski indeks glikemiczny produktów i potraw. Ważne jest natomiast ograniczenie spożywania jodu, ponieważ zajęty procesem autoimmunologicznym gruczoł nie radzi sobie z jego przyswajaniem.

Nadmiar jodu może także zaostrzyć stan zapalny gruczołu, gdyż magazynuje się w komórkach tarczycy, powodując zwiększenie jej masy oraz autodestrukcję komórek. Szczególnie ważne w diecie osoby z Hashimoto jest spożywanie żywności bogatej w antyoksydanty (witaminę A, E, C, cynk oraz selen), których źródłem są m.in. marchew, brzoskwinie, papryka, porzeczka, nasiona słonecznika, migdały, nasiona dyni czy produkty pełnoziarniste.

Nadczynność tarczycy – zbilansowany jadłospis

Nadmierna produkcja hormonów tarczycy prowadzi do nadczynności tego gruczołu. Objawy towarzyszące temu zaburzeniu to m.in. utrata masy ciała, arytmia, nadpobudliwość, nadmierna potliwość, biegunki i obrzęki. Tutaj dieta ma podrzędne znaczenie i jest ona jedynie uzupełnieniem leczenia farmakologicznego.

W nadczynności tarczycy zaleca się spożywanie około 5-6 posiłków dziennie z odpowiednią gęstością energetyczną diety. Ze względu na nasilony rozpad białek organizmu, rekomenduje się zwiększenie jego ilości w diecie do 1,5-2 g białka na kilogram masy ciała na dobę. Świetnie sprawdzą się tutaj mleko i produkty mleczne, takie jak: sery, napoje mleczne fermentowane oraz chude gatunki mięsa, ryby i jaja.

Dodatkowo zwraca się uwagę na odpowiednią podaż witaminy A, której źródłem są produkty mleczne, ryby i oleje rybne, jaja oraz produkty pochodzenia roślinnego, które dostarczają prowitaminę A, takie jak marchew, papryka, pomidory, morele, brzoskwinie.

Przy nadczynności tarczycy nie zaleca się picia mocnych naparów z herbaty i kawy, które mogą wpłynąć pobudzająco na pracę serca oraz układ nerwowy.

Prawidłowa dieta to dieta dostosowana do indywidualnych potrzeb

W przypadku choroby Hashimoto oraz niedoczynności tarczycy, część specjalistów od żywienia, dietetyków i lekarzy zaleca wyeliminowanie glutenu i laktozy z diety, ze względu na ich działanie prozapalne. Należy jednak pamiętać, że aktualnie nie ma żadnych badań naukowych i klinicznych, potwierdzających zasadność stosowania diety bezglutenowej i bezlaktozowej. W chorobach tarczycy ważne jest dostosowanie diety do własnych, indywidualnych potrzeb oraz eliminację tych produktów, które mogą nasilać dolegliwości. Ważne jest więc obserwowanie siebie oraz własnego ciała i dopasowanie grup produktów spożywczych do własnej tolerancji.

Porady Apet’eat catering dietetyczny Warszawa

Dominika Łuczak
Dietetyk i Konsultant Klienta Apet’eat – Catering dietetyczny Warszawa

dieta_ucznia