Nadwaga i otyłość – społeczny problem

Pojawiają się coraz bardziej niepokojące dane statystyczne, które wskazują, że nadwaga czy otyłość stanowią problem o charakterze globalnym i szybko postępującym. W Polsce pod koniec 2009 r. według Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) ok. 61% mężczyzn i 45% kobiet borykało się z nadmierną masą ciała.

Dodatkowo polskie dzieci tyją najszybciej w Europie, a nadwaga lub otyłość dotyczy już 22% uczniów szkół podstawowych i gimnazjów.

Wzrastająca liczba osób z tymi schorzeniami jest spowodowana brakiem odpowiedniej edukacji żywieniowej, podążaniem za idealną sylwetką oraz zapominaniem, jak ważne jest zdrowe odżywianie, zwłaszcza w przypadku chorób dieto-zależnych.

Co z tego, że mam nadwagę/jestem otyły?

Przede wszystkim należy pamiętać, iż otyłość jest obciążona licznymi powikłaniami, które w przyszłości mogą prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych. Będą do nich należały m.in.: niealkoholowa choroba wątroby, nadciśnienie tętnicze, obturacyjny bezdech senny, choroby zwyrodnieniowe stawów, podagra, zaburzenia nastroju, upośledzona tolerancja glukozy, choroby nowotworowe, kamica żółciowa, niewydolność serca, zespół policystycznych jajników, zaburzenia oddechowe oraz choroba wieńcowa. Toteż względy estetyczne mają tutaj niewielkie znaczenie – warto po prostu zadbać o własne zdrowie, zaczynając od zmiany stylu życia.

Nadwaga i otyłość – czy mnie to dotyczy?

Powszechną metodą do diagnozowania nadwagi i otyłości jest obliczanie BMI (ang. Body Mass Index), zwanego również wskaźnikiem Queteleta. Określa on całkowitą zawartość tłuszczu w organizmie osób dorosłych (powyżej 18 roku życia), jednakże nie jest w stanie określić dystrybucji tkanki tłuszczowej. Zalecany jest ze względu na swoją miarodajność i użyteczność.
BMI jest to stosunek masy ciała rzeczywistej (w kg) do wysokości (w metrach) podniesionej do kwadratu, który oblicza się wg wzoru:

BMI = rzeczywista masa ciała/(wysokość)²
gdzie: BMI < 18,5 – niedowaga,
BMI od 18,5 do 24,9 kg/m – prawidłowa masa ciała,
BMI od 25 do 29,9 kg/m² – nadwaga,
BMI od 30 do 34,9 kg/m – otyłość I stopnia,
BMI od 35 do 39,9 kg/m² – otyłość II stopnia,
BMI powyżej 40 kg/m² – otyłość III stopnia (zwana otyłością olbrzymią).

Oprócz wskaźnika BMI używa się również wskaźnika talia-biodra (ang. Waist/Hip Ratio – WHR). Służy on do określenia rozmieszczenia tłuszczu podskórnego w organizmie.

Oblicza się go ze wzoru:
WHR = obwód talii/obwód bioder
gdzie: WHR > u mężczyzn to typ androidalny otyłości (brzuszny, centralny, typu „jabłko) ,
WHR u mężczyzn to typ gynoidalny otyłości (pośladkowo-udowy, obwodowy, typu „gruszka”),
WHR > 0,8 u kobiet to typ androidalny otyłości,
WHR < 0,8 u kobiet to typ gynoidalny otyłości.

Innym parametrem, służącym do oceny stopnia otyłości jest obwód talii (OT). Wyniki badań
wskazują, że jest to najlepszy wskaźnik do oceny masy tłuszczu trzewnego w jamie brzusznej.
Obwód talii nie powinien wynosić więcej niż 80 cm u kobiet, a 94 cm u mężczyzn.

Główny winowajca – nieprawidłowe nawyki żywieniowe

Istnieje łatwy podział na typy nadwagi lub otyłości: prosta i wtórna. Ta druga występuje jako jeden z objawów zaburzeń metabolicznych i innych chorób. Natomiast pierwsza (95% przypadków) spowodowana jest nieprawidłowymi nawykami żywieniowymi, do których należą m.in.: zbyt szybkie spożywanie posiłków, częste jedzenie wysokokalorycznych produktów między głównymi posiłkami, picie soków, słodzonych napojów i piwa zamiast wody mineralnej, dodawanie wysokoenergetycznych i wysokotłuszczowych sosów do sałatek, surówek i innych potraw, spożywanie obfitych posiłków wieczorami, jedzenie posiłków dla towarzystwa, z nudy, zdenerwowania i innych przyczyn, niż zaspokajanie głodu.

Idealna dieta to zdrowa dieta

Istotne znaczenie w terapii ma odpowiedni sposób żywienia. Jest on fundamentem leczenia, poprawy jakości życia oraz zapobiegania rozwojowi powikłań. Oprócz tego odpowiednie odżywanie ma korzystny wpływ na utrzymanie prawidłowego profilu glikemii, optymalnych wartości stężenia lipidów (triglicerydów, cholesterolu całkowitego, cholesterolu frakcji LDL i cholesterolu frakcji HDL) w surowicy krwi oraz na kontrolę ciśnienia tętniczego, co ma ogromne znaczenie w prewencji powikłań nadwagi lub otyłości.

Kolejnym problemem jest fakt, iż większość osób z nadwagą lub otyłością rzadko zdaje sobie sprawę z popełnianych przez siebie błędów żywieniowych. Nieumiejętność dostosowania się do zaleceń dietetyka czy lekarza może być tragiczna w skutkach. Ponadto nie zawsze edukacja w zakresie tych chorób (np. powikłań, popularnych diet redukcyjnych i konsekwencji ich stosowania, podejmowania aktywności fizycznej, a przede wszystkim spożywania dozwolonych produktów oraz całkowicie zabronionych) jest wystarczająca.

Wdrożenie do życia diety odchudzającej wymaga zmian sposobu żywienia do końca życia, aby przeciwdziałać ponownemu zwiększeniu masy ciała. Niestety, szacuje się, iż tylko 5-10% osób, którym udało się zmniejszyć swoją nadwagę, utrzymało ten stan przez dłuższy czas. Główny problem stanowi trudność w pogodzeniu się ze zmianami stylu życia, dlatego wybiera tzw. „diety cud”, które obiecują szybkie zrzucenie masy ciała, przy małym wysiłku. Jak wspominaliśmy w poprzednim artykule (tutaj link) mogą być one szkodliwe dla zdrowia, są niefizjologiczne oraz nie dostarczają wszystkich niezbędnych składników pokarmowych.

Dlatego też leczenie dietetyczne powinno się opierać na podstawie zbilansowanej diety niskoenergetycznej – tzw. „diety klasycznej”, gwarantującej optymalne spadki masy ciała około 0,5 do 1 kilograma tygodniowo. Dieta dla osoby zmniejszającej masę ciała powinna być ułożona w sposób umożliwiający dostarczenie niezbędnych składników pokarmowych, uwzględniająca produkty ze wszystkich grup żywnościowych (mleko i jego przetwory, produkty zbożowe, mięso, ryby, jaja, tłuszcze, warzywa oraz owoce). Ponadto sposób odżywiania się powinien być regularny oraz odpowiednio częsty (5 posiłków w ciągu doby o odpowiedniej objętości).

Ważne jest, aby unikać pojadania między posiłkami, spożywać śniadanie, nie przejadać się podczas kolacji, która powinna być jedzona około 3-4 godziny przed snem. Zaleca się jeść posiłki wolno, aby sytość pojawiła się po jakimś czasie od spożywania posiłku. W diecie najczęściej ogranicza się tłuszcz widoczny, kwasy tłuszczowe nasycone i o konfiguracji trans oraz słodycze, jednocześnie zwiększając spożycie warzyw, pełnoziarnistych produktów zbożowych i mlecznych o niskiej zawartości tłuszczu. Zwraca się również uwagę na odpowiednią ilość płynów w diecie oraz aby posiłki były spożywane co 3-4 godziny. Ważne jest również uprawianie umiarkowanej aktywności fizycznej.

Zastanów się, czy problem nadwagi i otyłości nie dotyczy właśnie Ciebie! Warto wcześniej zadbać o swoje zdrowie, poprzez wypracowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Dzięki temu zapobiegniesz powikłaniom, do których prowadzi nadmierna masa ciała i niezdrowy styl życia.

Dominika Łuczak
Dietetyk i Konsultant Klienta Apet’eat

dieta_ucznia